ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ಭಾನುವಾರದ ರಾಗಿಕಣದಾಗ್ ಏನೇನು ಕೊಂಡೆ...

ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಬಿಸಿಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಕುವ ಹೊತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಸ್ತೆಯ ಗೊಟ್ಟಿಗೆರೆಯ ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರೆ, ಅದು ಶಾಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ವಾರವಿಡೀ ಮಕ್ಕಳ ಕಲರವದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಆ ಜಾಗ, ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ರೈತಸಂತೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದೆಡೆ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ನಗರದ ಜನರು ಬಟ್ಟೆ ಚೀಲ ಹಿಡಿದು ಮಳಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಡ್ಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಬೆಲ್ಲದ ಸುವಾಸನೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಹಸಿರು ಸೊಪ್ಪಿನ ತಾಜಾತನ, ಮಕ್ಕಳ ಓಡಾಟ–ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಜಾತ್ರೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ ಕೇಳಿಬರುವ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕನ್ನಡದ ಸೊಗಡು, ಪರಿಚಿತರನ್ನು ಕಂಡು ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುವ ಜನ, ಹೊಲದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ರೈತರು ಈ ಸಂತೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ.ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲದ ಮಳಿಗೆ. ‘ನಾನು ಬೆಳಗಾವಿಯ ಖಾನಾಪುರದಿಂದ ಬಂದೀನ್ರೀ…’ ಎಂದು ಮಾತು ಆರಂಭಿಸಿದವರು ಜಾಗೃತ ಮಹಿಳಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಹಾನಂದ. ಅವರ ಮುಂದೆ ಬೆಲ್ಲ, ಹಲಸಿನಕಾಯಿ ಚಿಪ್ಸ್, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ಇವೆ. ‘ನಾವೇ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಕಬ್ಬಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬೆಲ್ಲ ಇದು’ ಎಂದು ಒಂದು ಅಚ್ಚನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವಾರ ಊರಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದು, ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ತಂಡದ ರೂಢಿ. ನಗರದ ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವುದೇ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋದರೆ ಹಸಿರು ತರಕಾರಿಗಳ ಸಾಲು. ಸೊಪ್ಪು, ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ದೇಸಿ ಧಾನ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಹಕರು ರೈತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲೇ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಮೂಲದ ಗುರುಪಾದಪ್ಪ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ವಾರಕ್ಕಾಗುವಷ್ಟು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ‘ನಿನ್ನೆ ಹೊಲ್ದಾಗ ಕಿತ್ತ ತರಕಾರಿ ಇವತ್ತು ತಗೊಂಡು ಹೋಗೋ ಖುಷಿನೇ ಬೇರೆರಿ. ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಊರ ಸಂತೇಗೆ ಬಂದಂಗಾಗ್ತೈತಿ’ ಎಂದು ಅವರು ನಗುತ್ತಾರೆ.ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ರಾಗಿ ಕಣದ ಒಂದು ನೋಟಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷವೇ ಅದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟದ ಜಾಗವಲ್ಲ. ರೈತ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಜಾಗ. ಉತ್ಪನ್ನದ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಅಪರೂಪದ ಸೊಪ್ಪು, ತರಕಾರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೇಳುವ ನಗರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ರೈತರೇ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಬೆಳೆ ಯಾವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಯಿಸಬೇಕು, ಅದರ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಗುಣಗಳೇನು ಎಂಬ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮಳಿಗೆಗಳ ಮುಂದೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಿಂತ ವಿಶ್ವಾಸದ ಮಾತೇ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೈಮಗ್ಗ ಸೀರೆಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಮರುಬಳಕೆಯ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಚೀಲಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಮನೆಯಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸಿದ ತ್ವಚೆ ಮತ್ತು ಕೂದಲಿನ ಆರೈಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿರುವ ರಿತುಗೆ ಈಗ ಇಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಹಕರು ಪರಿಚಿತರು. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರದ ಗೋಳಸಂಗಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ತಾವು ಬೆಳೆದ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅವರು, ಭಾನುವಾರ ಸಂಜೆ ಮಾರಾಟ ಮುಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಊರಿಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ.‘ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಶ್ರಮಕ್ಕ ತಕ್ಕ ಬೆಲೆ ಸಿಗ್ತೈತಿ. ಚೌಕಾಸಿ ಮಾಡಂಗಿಲ್ಲರಿ. ಅದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮಗನ ಕಾಲೇಜ್ ಓದ್ಸಕ್ಕ ಉಪಯೋಗ ಆಗ್ತೈತಿ’ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುವಾಗ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಗಿಕಣ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಿಗುವ ಜಾಗವೂ ಹೌದು.ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ನಡೆದರೆ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ಸುಡುವ ಪರಿಮಳ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರದ ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ರೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಎಣ್ಣೆಗಾಯಿ, ಚಟ್ನಿ, ಪಲ್ಯ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು ಅಲ್ಲೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ತಾಜಾ ಬೆಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ, ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು, ಬೇಲದ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ ಮಾರುವ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಜನ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬದಲು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಬಳಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ. ಊಟದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರು ಅನ್ಯರಲ್ಲ; ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಂತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ರಾಗಿ ಕಣದ ಒಂದು ನೋಟಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಮರಗಳ ನೆರಳಿನ ಕಡೆ ನಡೆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಕ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬಗಳು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾವೇರಿಯ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರಿನ ಮೂಲದ ಪರಮೇಶ್, ತಮ್ಮ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು ಎರಡು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ.ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಪದಿಯೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದು, ‘ಅಂಕಲ್… ರೈಲು ನೋಡಿ!’ ಎಂದು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕ್ಷಣಗಳೇ ರಾಗಿಕಣದ ದೊಡ್ಡ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಈ ವಾತಾವರಣವೇ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರುತ್ತದೆ.ಮರಗಳ ಆಚೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದು ಲೇಖಕ ಎಚ್‌.ದುಂಡಿರಾಜ್ ಅವರ ಚುಟುಕು ಬರವಣಿಗೆಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವರು ಖರೀದಿಯ ಚೀಲವನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಟ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಬೇರೆ ಭಾನುವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಜನಪದ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕುರಿತ ಸಂವಾದಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಗಿಕಣ ಖರೀದಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವಷ್ಟೇ, ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಕ್ಕೂ ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಸಂತೆಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳುವುದು ರಾಗಿಕಣದ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ. ಹಿರಿಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ‘ಹಳ್ಳಿಯ ಉತ್ಪಾದಕರು ಮತ್ತು ನಗರದ ಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವೆ ನೇರ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದೇ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ’. ರೈತರ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಇಲ್ಲಿ ಮಳಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಳಿದಿದೆ. ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ರೈತರು–ಗ್ರಾಹಕರ ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದಿರುವ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ರಾಗಿಕಣವನ್ನು ಇತರ ರೈತಸಂತೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಯಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕೇವಲ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲ; ಹಳ್ಳಿಯ ಬದುಕಿನ ಸಣ್ಣ ಅನುಭವವೂ ಜೊತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ರಾಗಿ ಕಣದ ಒಂದು ನೋಟ