ಒಂದೇ ನವರಾತ್ರಿ, ಹಲವು ಆಚರಣೆಗಳು – ಭಾರತದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?

ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಉಪವಾಸ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋದರೆ ಇದೇ ನವರಾತ್ರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆಯೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಾನ, ಆಹಾರ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾ-ದಾಂಡಿಯಾ ಸಂಭ್ರಮವಾದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆ ಗೊಲು ಹೀಗೆ ಒಂದೇ ಹಬ್ಬ ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗುಜರಾತ್: ಗರ್ಭಾ-ದಾಂಡಿಯಾದ ರಂಗು ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಮೊದಲು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಮುಖ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳೂ ಗರ್ಭಾ ಮತ್ತು ದಾಂಡಿಯಾ ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಕಳೆಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ದೇವಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ದೀಪ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಗರ್ಭಾ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ: ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯ ವೈಭವ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯಾಗಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಷಷ್ಠಿಯಿಂದ ಆಚರಣೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಭವ್ಯ ಪಂಡಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಕರ್ನಾಟಕ: ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. 1610ರಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆ ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11ರಿಂದ 21ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21ರಂದು ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು: ಗೊಂಬೆ ಗೊಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಗೊಂಬೆ ಗೊಲು. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ದೇವರು-ದೇವತೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಪರಸ್ಪರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಗೊಲು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಗೊಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತ: ರಾಮಲೀಲೆ ಮತ್ತು ರಾವಣ ದಹನ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ರಾಮ-ರಾವಣ ಯುದ್ಧದ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಲೀಲೆ ಆಯೋಜಿಸಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಾಟಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ದಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದರ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿಯಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ: ಕುಲ್ಲು ದಸರಾ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಲ್ಲು ದಸರಾ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆಗೆ ಕುಲ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಉತ್ಸವದ ವಿಶೇಷತೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಭ್ರಮ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೂ ನವರಾತ್ರಿ ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಘಟಸ್ಥಾಪನೆ, ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತುಳಜಾಪುರದ ತುಳಜಾಭವಾನಿ ದೇವಾಲಯದ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ: ಬತುಕಮ್ಮದ ಸಂಭ್ರಮ ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಬತುಕಮ್ಮ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಬತುಕಮ್ಮವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಆಳವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಕೇರಳ: ವಿದ್ಯಾರಂಭ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ಆರಾಧನೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರಂಭ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿ ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಹಬ್ಬದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಯಣ.