ಪೌರಾಣಿಕ ಲೋಕವನ್ನೇ ಕಣ್ಮುಂದೆ ತೆರೆದಿಡುವ ದಶಮಂಟಪ – ಮಡಿಕೇರಿ ದಸರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳ ವೈಭವ!

ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ದಸರಾ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಂಜಿನ ನಗರಿ ಮಡಿಕೇರಿಯ ದಸರಾ ಮಾತ್ರ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈಭವದಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದಸರಾ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಿರೀಟಪ್ರಾಯವಾಗಿರುವುದೇ ದಶಮಂಟಪಗಳ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆ. ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು, ಆಕರ್ಷಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಚಲಿಸುವ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಿವಿಗಡಚಿಕ್ಕುವ ಸಂಗೀತದ ನಡುವೆ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ನೋಡುಗರನ್ನು ಬೇರೆಯದೇ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಕಥೆಗಳು, ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕೇಳಿದ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಮುಂದೆಯೇ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಮಡಿಕೇರಿಯ ದಶಮಂಟಪಗಳ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು? ಒಂದೊಂದು ಮಂಟಪದ ಹಿಂದಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು? ಬನ್ನಿ, ಈ ವಿಶೇಷ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯೋಣ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುವ ಮಂಟಪಗಳು ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಿಂದೇಳುವ ಕೊಡಗಿನ ಹೃದಯಭಾಗ ಮಡಿಕೇರಿ. ನವರಾತ್ರಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಗಳ ಕರಗಗಳ ಸಂಚಾರದಿಂದ ಕಳೆಗಟ್ಟುವ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುವ ದಶಮಂಟಪಗಳ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆಯೇ ಎಲ್ಲರ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು. ಹತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಈ ಮಂಟಪಗಳು ಕೇವಲ ಅಲಂಕೃತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂಟಪವೂ ಒಂದೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನ ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಪುರಾಣದ ಪ್ರಸಂಗ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಶ್ರಮ ಅಡಗಿದೆ. ದೇವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರ, ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗಣಪತಿಯಿಂದ ಆದಿಶಕ್ತಿಯವರೆಗೆ.. ಪುರಾಣಗಳ ರೋಚಕ ಕಥನ! ಮಡಿಕೇರಿಯ ದಶಮಂಟಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ. ಶ್ರೀ ಕೋಟೆ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯದ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನ ಸಾರುವ ಕಥೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಈ ಹಿಂದೆ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿವೆ. ಇನ್ನೂ, ಗಜಾಸುರನ ಸಂಹಾರದ ಕಥೆಯು ಶಿವನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯವನ್ನ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನ ಸಂಹರಿಸುವ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಕಥೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಸಾರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಕಥೆಯೂ ಶಿವಪುರಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ, ಸತಿಯ ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ಶಿವನ ರುದ್ರಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಯು ಭಕ್ತಿ, ಅಹಂಕಾರ ಹಾಗೂ ದೈವಶಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳು.. ಹನುಮಂತನ ಭಕ್ತಿ.. ಧರ್ಮದ ವಿಜಯ ದಶಮಂಟಪಗಳ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ ಜೀವನ, ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರ ಸಂಹಾರದಂತಹ ದೇವೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಮಂಟಪಗಳ ಮೂಲಕ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪಂಚಮುಖಿ ಆಂಜನೇಯನ ದರ್ಶನದಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲ; ಪುರಾಣಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವೂ ಹೌದು. ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಕಥೆಗಳನ್ನ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕೇಳಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ದಶಮಂಟಪಗಳು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಪರಿಶ್ರಮ.. ಕಲಾವಿದರ ಕೈಚಳಕ.. ಭಕ್ತರ ಭಾವೈಕ್ಯತೆ! ದಶಮಂಟಪಗಳ ವೈಭವದ ಹಿಂದೆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮಿತಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಪರಿಶ್ರಮವಿದೆ. ಮಂಟಪದ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು, ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳನ್ನ ಅಳವಡಿಸುವುದು, ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಚಲಿಸುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನ ನಿರ್ಮಿಸುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ಅಗತ್ಯ. ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ ಹಾಗೂ ತಂಡದ ಸಂಘಟಿತ ಪರಿಶ್ರಮ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಟಪಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ. ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಈ ಉತ್ಸವವು ಮಡಿಕೇರಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಒಳ್ಳೆಯದರ ವಿಜಯ! ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಅದು ಧರ್ಮದ ವಿಜಯ, ಅಧರ್ಮದ ಸೋಲು ಹಾಗೂ ಸತ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುವ ಆಚರಣೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ತನ್ನ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮತ್ತು ವೈಭವಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಡಿಕೇರಿ ದಸರಾ ತನ್ನ ಕರಗಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿಯ ದಶಮಂಟಪಗಳ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಯುದ್ಧಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳು. ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಭಕ್ತಿಯ ಪರವಶತೆ, ಸಂಭ್ರಮದ ಕಳೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹೆಮ್ಮೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮಂಟಪಗಳ ಮೂಲಕ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಥೆಯೂ ಒಂದೊಂದು ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಹಂಕಾರದ ಅಂತ್ಯ, ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ, ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮಡಿಕೇರಿಯ ದಶಮಂಟಪಗಳು ಕೇವಲ ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಕೊಡಗಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಕಲಾ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಜನರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ.