ಬೇಡ್ತಿ – ಅಘನಾಶಿನಿ ಜೋಡಣೆ; ಬರಗಾಲ ಪೀಡಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕೊಡಲು ಯಾಕಿಷ್ಟು ವಿರೋಧ?

ಮೊನ್ನೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡ (Uttara Kannada) ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾದ ದೊಡ್ಡಳ್ಳಿಯ ಯಜಮಾನರೊಬ್ಬರ ಬಳಿ ಬೇಡ್ತಿ – ಅಘನಾಶಿನಿ ( Bedthi, Aghanashini River) ನದಿ ಜೋಡಣೆ ವಿಚಾರ ಎತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು, ಈ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಾವು ಬೇಡ ಅಂದಿದ್ದೇ ಮಾಡೋದು ಅಲ್ವಾ? ಬೇಕು ಎಂದಿದ್ದನ್ನು ಯಾವತ್ತಾದ್ರೂ ಮಾಡಿದ್ದುಂಟಾ? ಅಂದ್ರು.. ಅವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕುತೂಹಲ ಬಂತು. ಈ ಯೋಜನೆ ಏನು? ಇದರ ಸಾಧಕ ಬಾಧಕಗಳೇನು? ಜನ ಯಾಕೆ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋದೆ ಆಗ ಸಿಕ್ಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನದಿ ತಿರುವಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ಹಾಗೂ ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಗಳ ನೀರು ವರ್ಗಾವಣೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2020ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ಜೋಡಣೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಡಿ ನೀರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಾದ ಬೇಡ್ತಿ–ಧರ್ಮ–ವರದಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೀರು ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಸಹ ಇದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಜನ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರೀ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಸೌಂದರ್ಯ ಅಘನಾಶಿನಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಹಸಿರು ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ ಹರಿಯುವ ಬೇಡ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಗಳು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು. ಈ ನದಿಗಳು ಕೃಷಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಿಸುವ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಈಗ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾದರೂ, ನದಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನದಿ ಜೋಡಣೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿರುವುದೇಕೆ? ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ನಡೆದರೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಬದಲಾಗುವ ಹಾಗೂ ನದಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೀರಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯರ ಪ್ರಮುಖ ಆಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿ ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ನದಿಮುಖದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ನದಿಯ ಸಿಹಿನೀರು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೀನುಗಳು, ಏಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಜಲಚರಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದರೆ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಜಲಚರಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ನದಿಮುಖ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಕೃಷಿಕರು, ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ನದಿ ತೀರದ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಹರಿವು ಬದಲಾದರೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆಯೇ, ನೀರಿನ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಬೇಕಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ಅರಣ್ಯ, ಭೂಪ್ರದೇಶ, ಜಲಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಸುರಂಗ, ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ನೀರೆತ್ತುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಬೇಕು. ಯೋಜನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸಬಲ್ಲದು. ನೀರಿನ ಕೊರತೆಗೆ ನದಿ ಜೋಡಣೆಯೇ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರವೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ (Rain) ನೀರು ಸಂಗ್ರಹ, ಕೆರೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಲಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಬಹುದು. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಿತವ್ಯಯದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲೂ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಉಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಎಷ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಖಂಡಿತ ಇದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುವ ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು. ಆದರೆ ನೀರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡಲಿವೆ, ಅವುಗಳ ವೆಚ್ಚ ಎಷ್ಟಿರಲಿದೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಅಗತ್ಯ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವುದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಸ್ಥಳೀಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅಗತ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೀರಿನ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರಿಸರ ಭದ್ರತೆಯನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ತಜ್ಞರು, ಪರಿಸರ ಸಂಶೋಧಕರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ಚರ್ಚೆ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಬಲ್ಲದು. ಬೇಡ್ತಿ–ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆಯ ವಿವಾದ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಜನಜೀವನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಾಗ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪತ್ತಿಗೂ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಾನವ ಬದುಕಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನದಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮೇಲಿದೆ.